Sinema Manyakları

Festivalin uluslararası yarışma bölümünde yer alan 10 filmden 5’ini izleme fırsatı buldum. Şanslıyım ki en iyi film ve SİYAD ödülünü alan filmler de izlediğim filmler arasında yer aldı.

Dans Kasabası (Dance Town):

Güney Kore’den gelen bu film aslında bir üçlemenin son filmi. Yönetmen Kyu-Hwan Jeon’un bundan önceki filmleri Mozart Town ve Animal Town adını taşıyorlar. Diğer filmleri izlemediğim için üçleme hakkında bir yorum yapamam ama Dans Kasabası bir gösterge olarak kabul edilirse, yönetmen için ağır tempolu bir tarzı olan, sıradan insanların hayatını anlatan bir isim diyebiliriz.

Bu filminde yönetmen, kocasını Kuzey Kore’de bırakarak Güney Kore’ye kaçmak zorunda kalan bir kadını anlatıyor (çiftin suçunun Güney Kore’den gelen bir porno kasedini izlemek olduğunu da ekleyelim). Kocasını Kuzey Kore’de bırakan bu kadına Güney Kore yetkilileri kendilerine iltica eden herkese davrandıkları gibi davranıyor, ona kalacak bir yer, kendisi ile ilgilenecek bir görevli veriyorlar. Ancak hayat o kadar kolay değil. Geride bıraktığı kocası ve annesinin özlemi bir yana hiç alışık olmadığı bir ortamda yepyeni bir hayata başlamak onun için gerçekten zor.

Bir kadının yeni bir yaşama uyum sağlamaya çalışmasını anlatan bu filmin ele aldığı konuyu başarıyla anlattığını söyleyebiliriz. Ancak benzeri filmler arasında öne çıkan bir özelliği yoktu. Klasik bir festival filmi denebilir.

Europolis:

Europolis filmini en basitçe anne oğul ilişkisine odaklanan bir yol filmi olarak tanımlamak mümkün. Romen yönetmen Corneliu Gheorghita bu filminde bir miras ve vasiyet meselesi ile ilgili olarak Romanya’dan Fransa’ya gitmek durumunda kalan bir anne-oğulun öyküsünü getiriyor karşımıza. Bu yolculukta yanlarında eşek şeklinde bir tabut da taşımak zorunda kalıyorlar.

Doğrusunu söylemek gerekirse Europolis genel olarak beğensem de bazı anlarda çok içine giremediğim ve anlam veremediğim simgeler de içeren bir film oldu. Filmden sonra yönetmen ve anneyi oynayan başrol oyuncusu ile yapılan söyleşide filmde yüzeyde görünenden daha farklı göndermeler ve metafizik anlamlar da olduğunu anlamak mümkündü. Söyleşideki çıkarımlar eşeğin Romanya’yı temsil ettiği noktasına kadar vardı. Aslında söyleşi sonrası filmi bir kez daha izleme isteği duyduğumu söyleyebilirim.

Güle Güle (Bé Omid é Didar / Good Bye):

İran’lı yönetmen Mohammad Rasoulof’un ismi son zamanlarda ne yazık ki çektiği filmlerden ziyade Jafar Panahi ile birlikte aldığı hapis ve 20 yıl film yapmama cezası ile birlikte anılıyor. Her ne kadar Rasoulof’un filmlerine bu olayları bir kenara bırakarak bakmak istesek de yeni filmi Güle Güle‘nin tam da hakkında film çekmeme cezası verildiği dönemde, zorluklar içinde çekildiğini düşünürsek bu filmi yaşanan olaylardan soyutlamak mümkün olamıyor.

Güle Güle filminde İran’dan çıkmak için yollar arayan, hukuk okumuş ancak aldığı cezalar dolayısıyla mesleğini icra edemeyen bir kadının hikayesini izliyoruz. Aynı zamanda bir kaç aylık hamile de olan bu kadın, hamileliğinde sorunlar yaşadığı gibi bir gazeteci olan kocası da gizlenerek yaşamak zorunda ve bu nedenle karısını yalnız bırakmak durumunda kalmış. Zaman zaman onunla ilgili bilgi arayan gizli polisle de kadın yüzleşmek durumunda kalıyor.

Filmin ana karakterinin Rasoulof’un durumu ile ortaklıklar taşıdığı görülüyor. Daha da ötesi onun ağzından dile getirdiği “kendi ülkemde bir yabancı gibi yaşamaktansa yabancı bir ülkede bir yabancı olarak yaşamayı tercih ederim” sözü tam da onun düşünceleri gibi gözüküyor.

Filmin konusuna bakıldığında depresif ve umutsuz bir havası olduğu gözüküyor, ki filmin finali de bu umutsuz havayı destekliyor doğrusu. Filmin temposu da oldukça ağır. Ancak ağır tempolu filmlerin çoğunlukta olduğu ve doğrusu bir kısmının düpedüz sıkıcı sayılabileceği bu festivalde, Rasoulof’un filmi tıkır tıkır işliyor ve seyircinin ilgisini bir an bile bırakmayarak ağır tempolu filmlerin illa sıkıcı olması gerekmediğini bir kez daha gösteriyor. Mesela gizli polisin evi aramasını gösteren oldukça uzun ve kameranın neredeyse hiç hareket etmediği bir sahne var ama durumun vahametini göstermek için son derece gerekli bir sahne bu.

Filmin başarısında başrol oyuncusu Leyla Zareh’in performansı da çok önemli. Filmin neredeyse her sahnesinde yer alan oyuncu tüm filmi sırtında taşıyor adeta. Farklı bir oyuncu ile film bu kadar başarılı olmayabilirdi.

Kendi adıma Güle Güle‘nin uluslararası yarışma bölümünde izlediğim beş filmin arasında en iyisi olduğunu söyleyebilirim. Yarışma sonunda eleştirmenlerden oluşan SİYAD jürisinin ve Akdeniz Üniversitesi öğrencilerinden oluşan gençlik jürisinin en iyi film ödüllerini kazanan film de bu film oldu.

İki (Dos / Two):

Yunanistan yapımı İki, yönetmen Stathis Athanasiou’nun ilk uzun metrajlı filmi. Senaryosunu da kendisinin yazdığı bu filmde Athanasiou, iki farklı çiftin aşk hikayelerini anlatıyor bize. Biri Atina’da, diğeri Barselona’da geçen bu iki hikaye birbiri ile hiç kesişmiyor ancak her ikisinde de bir aşk hikayesinde olabilecek ortak sorunlar yaşanıyor.

Bu iki aşk hikayesini koşut olarak anlatan yönetmen ortaya başarılı bir film çıkarmış. Özellikle çiftlerden birindeki erkeğin mesleğinin yönetmenlik olması filme farklı bir boyut da katıyor. Böylece bir hikaye yaratma, film içinde film gibi konulara giren yönetmen filmini basit bir aşk hikayesinin ötesine taşımayı başarıyor. Özellikle bu anlarda filmde Christoffer Boe etkisi gördüğümü söyleyebilirim. Ama bunu olumsuz anlamda söylemiyorum. Toplamda yarışmadaki iyi filmlerden biriydi.

Film sonrası yapılan söyleşide yönetmenin film üzerinde epey düşündüğünü, çekim öncesinde uzun uzun provalar yaptığını da öğrendik. Zaten kendisi de uzun provlar yapılmadan bir filmin nasıl çekildiğine anlam veremediğini, kendi çalışma tarzında çekim öncesi her şeyi planlaması gerektiğini söyledi. Yine söyleşiye katılan oyunculardan öğrendiğimiz kadarıyla tıpkı filmde olduğu gibi çekimler sırasında da Atina’da geçen hikayenin oyuncuları ile İspanya’da geçen hikayenin oyuncuları birbirleri ile hiç karşılaşmamışlar. Ancak bu tip gösterimler bir araya gelmelerine vesile oluyormuş. Bunun dışında filmin yoruma açık noktaları da vardı. Bunlara dair gelen  bir soruyu yönetmenin, “elbette benim bir fikrim var, ama bunu açıklayıp size empoze etmek istemem. Sizin kendinize göre bir açıklamanız varsa doğru olan odur, hatta filmdeki bu olayı anlamsız bulduysanız muıhtemelen öyledir de” şeklinde cevaplaması seyircinin açık noktaları kendi zihninde cevaplamasını savunan yaklaşımı ile takdirimi topladı.

Sınırda (Sur la Planche / On the Edge):

Sınırda bir karides fabrikasında çalışan iki kız arkadaşın hikayesini getiriyor karşımıza. Bu iki arkadaş karides fabrikası dışında geçirdikleri zamanda iki farklı kızla tanışırlar ve bir kız çetesi kurarlar.

Doğrusunu söylemek gerekirse Sınırda filminin karides fabrikasının bembeyaz steril ortamında kurduğu görsellik ve bu görselliğin dış dünyanın karanlığı ile oluşturduğu tezat en dikkat çekici ve başarılı unsurları idi. Bunun dışında baş karakterin üzerinden karides kokusunu silmek için kendine zarar verircesine çabalaması da filmin önemli sahnelerinden biriydi. Açıkçası filmin bunun dışında da ilgimi çeken çok fazla tarafı olmadı. Buna filmin altyazısındaki sorunlar da yol açmış olabilir. Filmi sadece orijinal dilinde, Türkçe altyazı ile izledik. Halbuki diğer filmlerde İngilizce altyazı da oluyordu. Bu sayede Türkçe altyazının kötü olduğu yerlerde İngilizce altyazının ne kadar faydalı olduğunu fark etmiş olduk. Yine de altyazı sorunu yaşamasaydık bile filmi sevme düzeyim çok değişmeyecekti muhtemelen.

Festivalinin kapanış töreninde Sınırda‘nın uluslararası yarışma jürisi tarafından en iyi film olarak seçildiğini öğrendik. Ulusal yarışma sonuçlarına da kimi itirazlarım vardı ama bu kategoride jüriyle taban tabana zıt düştüğümüzü söyleyebilirim sanırım.

48. Antalya Altın Portakal Film Festivali’ni en başından beri takipteyim ancak film izlemekten oturup yorum yazmaya fırsat olmadı. Festival nihayete ermeden en azından ulusal yarışma bölümünde yarışan filmlerden izlediklerim hakkındaki yorumlarımı paylaşayım. Diğer bölümlerden izlediğim filmlere dair yorumlar da gelecek.

Behzat Ç. Seni Kalbime Gömdüm:

Öncesinde ciddi bir hayran kitlesi olduğu düşünülürse Behzat Ç.’nin sinema filminin festivalin en merakla beklenen yapımlarından biri olduğu tesbiti yanlış olmaz. Zaten filmin gösterimindeki kalabalıktan ve film ekibinin aldığı alkıştan da bu anlaşılıyordu.

Filmin ikinci Behzat Ç. romanı olan Son Hafriyat’ın uyarlaması olacağı çok önceden açıklanmıştı. Roman içinde anlatılan olaylardan bir kısmı dizide kullanılmıştı. Bunlar dışarı çıkartıldığından romanın neredeyse aynısı olan bir uyarlama izlediğimizi söyleyebiliriz. Elbette kimi değişiklikler var, mesela filmde Şule yok ya da Behzat Ç. kitaptakinin tersine gayet konuşkan. Bunun dışında Cansu Dere’nin canlandırdığı olay yeri inceleme ekibindeki polisin film için yaratıldığı söylenmişti. Aslında bu bilginin tam doğru olmadığını görüyoruz. Bu karakter kitapta yok belki ama kitaptaki başka bir karakterin hafif değiştirilmiş hali aslında (film gösterime girmeden çok da spoiler vermeyelim).

Kitabı okurken “Kendini Ahmet Sanan Süleyman” karakterinin filmde çok başarılı bir karakter olabileceğini düşünmüştüm. Hakan Boyav başarılı oyunuyla bu düşüncemi doğruladı. Bir yardımcı erkek oyuncu ödülü gelebilir mi acaba?

Bunun yanında filmin kötü adamı Red Kit beklediğimden çok silik bir karakter olmuş. Bunda Tardu Flordun’un bir suçu yok, bu karakteri kitaptaki kadar çok görmüyoruz.

Sonuç olarak, diziyi sevenler hayal kırıklığına uğramayacaklar (ben de onlardanım). Ancak filmin herhangi bir Behzat Ç. bölümünden çok büyük bir farkı da yok. Sadece televizyonda yapılamayanlar yapılıyor. Behzat bolca sigara içiyor ve sansürsüz olarak küfür edebiliyor. Hatta diziyi sevmemizde önemli rol oynayan karakterlerin kendi hikayeleri, aralarındaki ilişkiler pek az, bu nedenle daha iyi Behzat Ç. bölümleri izledik de diyebiliriz (efsanevi 30. bölümü hatırlatmak isterim).

Diziyi izlemeyenler açısından ise film ne ifade eder tartışılır. Polisiye olay gayet anlaşılır ama Behzat dışındaki diğer karakterlere o kadar az yer verilmiş ki. Mesela cinayet büro elemanlarının hemen hepsi Red Kit’in derdi benimle diyorlar. Karakterleri tanımayınca neden böyle dediklerini anlamak zor. Hatta diziyi bilmeyen biri için Behzat’ın bile kızının ölümünü neden takıntı yaptığını anlamak mümkün değil.

Son olarak dizinin tüm bölümlerini izlemiş biri olarak filmin filmin kronolojik olarak nerede durduğunu merak ettiğimi belirtmeliyim. Sezon finalinden hemen sonra olamaz, bir kere Şule’den hiç söz edilmiyor, sanki Behzat’ın hayatına öyle biri hiç girmemiş. Hem sezon finalinde çok kötü bir durumda kalmıştı Behzat, o durumdan nasıl çıktığı belli değil. Savcı Esra ile ilişkisi olduğuna göre 30. bölüm sonrasında geçiyor ama bir de tavşan Hoppa’nın gözüktüğü sahneler var ki o taa ilk sezonun ilk bölümlerinde kaldı (sezon boyunca tavşan olayı devam etse hoş bir ayrıntı olacakmış). Bir ihtimal de ikinci sezonun ilk bir kaç bölümünden sonra geçiyor olması. Ayrıca filmin sonunda Behzat’ın yaptığı hareket de (ki ne yaptığı net değil aslında) başına iş açacak türden. O yüzden olay bir yerden diziyi de etkilemeli. Film sonundaki söyleşide Emrah Serbes’e sormak istediğim bir konuydu bu ama fırsat olmadı.

Son olarak filmin Türk sinemasında çok yapılmayan bir şeyi yaparak jenerik sonrasına bir sahne koyduğunu da belirtelim. Her ne kadar çok kilit bir sahne olmasa da yazılar akarken film bitti diyerek çıkmayınız (aslında hiç bir zaman yazılar akarken film bitti diye çıkmayınız ya neyse, o başka bir konu).

Söyleşiden de biraz bahsetmek gerekirse, Serdar Akar, Emrah Serbes ve oyuncuların neredeyse hepsi söyleşiye geldiler (gözler Ege Aydan’ı aradı). Aslında çok fazla konuşmayacağını söylemişti ama soruların büyük kısmını Serdar Akar cevapladı. Filmin yönetmenin sıfatıyla böyle olması da doğal elbette. Akar sorulara cevap verirken çok keyifliydi, filmin gördüğü ilgi belli ki çok hoşuna gitmişti (kafası da biraz iyiydi galiba). Ancak ufak bir eleştiriye bile sert bir cevap vermesi hoş olmadı. Ne yazık ki Serdar Akar, Emrah Serbes ve Erdal Beşikçioğlu bir başka programa katılacakları için söyleşiyi erken terk ettiler. Bu noktadan sonra söz sırası oyunculara geldi. Orada da doğrusu ekibin kadrosuna film için dahil olan isimler daha fazla söz aldılar.

Filmin ödül şansına gelince ana dallarda bir ödül alması zor görünüyor. Belki Erdal Beşikçioğlu’na bir en iyi erkek oyuncu ödülü gelebilir. Hakan Boyav’ın da yardımcı erkek oyuncu dalında ufak da olsa bir şansı var. Bunun dışında filmin alabileceği ödüller ancak teknik kategorilerde olabilir.

Nar:

Ümit Ünal yeni filmi Nar ile iyi bildiği sulara dönüyor ve tıpkı 9 ve Ara gibi bir kez daha tek mekanda geçen bir film çekiyor. Karakter sayısı da sadece dörtle sınırlı. Ancak Ünal çok başarılı bir senaryo ile tek mekan ve dört kişiden insanlık halleri ile ilgili başarılı bir film çıkarmayı başarıyor.

Filmin sonrasında Ümit Ünal’ın filme dair çok fazla ayrıntıyı açık etmememizi istemesine saygı duyarak konusu ile ilgili çok ufak bir açıklama yapalım. İstanbul’da bir sabah, varoşlardan yola çıkan geleneksel Anadolu kadını görünümündeki bir kadın kentin daha varlıklı kesimlerininde bir evin önüne gelir. Kapıcıya Dr. Sema Hanım ile özel bir randevuları olduğunu söyleyerek içeri girer ve olaylar gelişir.

Nar bir kaç sahne dışında tümüyle Dr. Sema’nın evinde geçen bir hikaye. Büyük çoğunluğu da üç kişi arasında geçiyor aslında. Dördüncü kişi belli bir yerden sonra devreye giriyor.

Nar öncelikle başarılı senaryosu ile dikkati çeken bir film olmuş. Filmdeki kırılma noktaları, gizemlerin yavaş yavaş açığa çıkması, karakterlerin kuruluşu çok başarılı. Çok sayıda akılda kalıcı replik de var. Oyunculuk olarak filmi baştan sona Serra Yılmaz sürüklüyor gibi gözükse de İdil Fırat’ın kısa ama çok etkili bir rolü var. Hatta benim için filmin doruk noktası da onun sazı eline alıp karşısındaki karaktere uzunca bir tirad attığı bölüm oldu. Yine konuyu çok açık etmeden bu sahnede, bazen hepimiz birilerini aşağılar, onun dünyası ne kadar ki derken, gün gelip başka birisinin de bunu bize diyebileceğini hiç düşünmediğimizin çok etkili bir şekilde anlatıldığını söyleyelim. Yok aslında birbirimizden bir farkımız.

Filmin sonundaki söyleşide Ümit Ünal da Nar metaforu ile aynen bunu anlatmak istediğini söyledi zaten. Filmin sonunda da buna vurgu yapmak istediğini belirtti. Hepimiz bir Nar’ın taneleri gibi birbirimizden farklı ama bir yandan da aynıyız ve bizi birlikte tutan bir kabuk var. O kabuk kırılırsa ne olur, işte bu filmin anlattıklarından biri de o. Ünal ayrıca her ne kadar bunu düşünerek yapmasa da ilerde 9, Ara ve Nar’ın bir üçleme olarak birlikte anılmasına çok mutlu olacağını da belirtti. Oyunculara gelen sorular ise konuyu açık edeceği için oralara girmiyorum.

Nar’ın ödül şansına gelince, her ne kadar yarışma filmlerinin çok azını seyretmiş olsam da en iyi senaryo ödülünü başka bir filme kaptırmayacağını düşünüyorum. En iyi film ödülünü alması da düşük bir ihtimal değil. Her ne kadar diğer filmlerde daha öne çıkan isimler olduğunu duysam da İdil Fırat’ın etkili oyununun da kendisine bir ödül getirmesi beni mutlu eder.

Zenne:

Festivalde galası yapılan son yarışma filmi Zenne idi. İstanbul’un arka sokaklarından iki homoseksüel karakteri anlatan bir film Zenne. Gerçek bir konuyu temel alması ve konu aldığı kişilerin de yönetmenlerin arkadaşı olması da vurgulanması gereken bir ayrıntı.

Filmdeki karakterlerden biri olan Can, filme adını veren Zenne aslında. Annesi Can’ın cinsel kimliğini her ne kadar içine sindiremese de oğlunu o şekilde kabul etmiş. Babası ise güneydoğuda şehit düşen bir binbaşı. Can ailesinden uzak yaşasa da cinsel kimliğini gizlemeden hayatını sürdürebiliyor. Diğer karakter ise Ahmet. O ise ailesi yönünden o kadar şanslı değil. Onun daha geleneksel yapıda bir ailesi var ve cinsel kimliğini gizlemek zorunda. Filme dahil olan diğer bir karakter ise Alman fotoğrafçı Daniel. O ise ailelerle yaşanan bu tip sorunları hiç anlayamıyor ve cinsel kimliğin açıkça söylenebileceğini düşünüyor.

Film eşcinsellerin aileleri ile yaşadıkları sorunlar, çevrenin onlara bakışı, askerlik konusunda yaşadıkları trajikomik uygulamalar gibi pek çok konuya değiniyor. Ele aldıkları açısından güçlü ve önemli bir film ama bir miktar mesaj filmi olması, bir de odağını nereye koyacağını tam belirleyememesi zayıf noktaları. Film Can’ın hikayesi gibi başlayıp (adı da buna vurgu yapıyor aslında), Ahmet’in hikayesine evriliyor. Daniel ise zaten arada figuran gibi kalmış. Belki de bu nedenle onun Afganistan’da yaşadıkları dair flashback’ler film içinde çok anlam ifade etmiyor.

Filmdeki oyunculuklar için belli bir seviyenin üzerine çıkmasa da filmi sırtladıklarını söyleyebiliriz. Tilbe Saran için bir özel parantez. Tiyatro sahnesinde izlemekten çok büyük keyif aldığım bu özel oyuncuyu filmlerde görmek hemen hemen hiç mümkün olmuyordu. Yönetmenler M. Caner Alper ve Mehmet Binay’a bunun için ekstra bir teşekkür.

Sonuç olarak Zenne çok büyük bir film değil ama önemli bir film. Film sonunda aldığı büyük alkış seyirciler tarafından da sevildiğini gösteriyor (ki konusu itibariyle geniş bir kitlenin seveceği bir film olmadığı halde çok büyük alkış aldı). Bundan sonra gösterileceği festivallerde ve çok gecikmeyeceğini umduğumuz vizyonunda izlemek gerek.

Film sonrasındaki söyleşiye çok uzun kalamadım ama yönetmenlerin filmin çekim sürecini anlattıklarını kısmını dinledim. Film aslında bir Zenne belgeseli olarak planlanıyor. Ancak filmde hikayesini de izlediğimiz yönetmenlerin de arkadaşı olan bir karakterin başına gelen olay, konulu bir film çekip o olayı da anlatma ihtiyacı uyandırıyor (aslında o olay bir sır değil, basında da yer aldı ama yine de filmin sonunu açık etmek olur diye dile getirmiyorum). Belki de filmin odağındaki belirsizliğin bir nedeni de budur. Bu arada Tilbe Saran için söyleşiden de özel bir not. Ses tonu sadece tiyatro sahnesinde değil bir söyleşide de çok etkileyici imiş.

Zenne’nin ödül şansına gelince, çok yüksek bulmuyorum doğrusu. Yine de ele aldığı konu açısıdan bir özel ödül ya da bir oyunculuk ödülü alabilir belki.

Bu yıl tümüyle kadınlardan oluşan jürinin kararını bu akşam öğreneceğiz. Bekleyelim görelim.