Sinema Manyakları

Gezici Festival’in Ankara ayağı da başlamak üzere iken Film +’daki son yoğun günümde 3 film daha izledim. Bundan sonra yoğunluğu Gezici’ye vermeyi düşünüyorum.

Kitera’ya Yolculuk (Taxidi sta Kithira/Voyage to Cythera): Yine bir Angelopoulos filmi ve ben yine hemen hemen aynı şeyleri yazmak durumundayım. Angelopoulos’un uzun çekimleri ve durgun temposunu sevenlerin seveceği, sevmeyenlerin de uzak durması gereken bir film. Bu kez yıllar süren bir sürgün hayatından sonra Yunanistan’a geri dönen bir adamı, bir yandan da benzer bir öyküyü anlatmaya çalışan bir yönetmenin öyküsünü koşut bir şekilde, yine bildik üslubu ile anlatıyor Angelopoulos. Benim gibi yönetmeni tanıyan ve sevenler mutlaka izlemiştir. Bu filmin festivalde son gösterimiydi ama festivali en az bir Angelopoulos filmi izlemeden kapatmamak lazım.

Sonraki Sayfa (La Tourneuse de Pages): Önceden tanımadığım yönetmen Denis Dercourt bu filmiyle beni beklemediğim kadar etkiledi. Bir gerilim filmi diyebileceğimiz Sonraki Sayfa, çocukluğunda bir müzik yarışmasında ödül almasını engelleyen bir piyanistin yanında işe giren bir genç kadının çeveresinde gelişen bir öykü anlatıyor. Dercourt filmin başından beri öyle bir atmosfer kurmuş ki her an genç kadının ne yapacağını büyük bir tedirginlik duygusuyla izliyorsunuz. En ufak bir piyano çalma hatta yemek pişirme sahnesi bile acaba altından ne çıkacak diye izleniyor. Bu başarıda Déborah François’nın soğuk ve etrafından adeta bir duvarla ayrılmış oyunculuğu da büyük etken. Festivalde daha iyi filmler var belki ama bu film çok şey beklemeden gittiğim için benim için çok iyi bir sürpriz oldu.

Besle Kargayı (Cría Cuervos): Carlos Saura şimdiye kadar izlediğim hiç bir filmi ile beni hayal kırıklığına uğratmamış bir yönetmen. Kimi zaman müzik ve dansa ağırlık verip görsel ve işitsel bir şölen sunuyor, kimi zaman da çok sağlam bir öyküyü yine çok sağlam bir sinema diliyle anlatıyor. Bu kez küçük bir kız çocuğunun önce annesini bir süre sonra da babasını kaybetmesinin ardından geçirdiği bir yazı çok duyarlı bir şekilde anlatıyor. Tüm film bir kızın ölümle yüzleşmesi olarak okunabileceği gibi İspanyol tarihini anlatan bir allegori olarak da okunabilir. Her iki durumda da çok iyi bir film var karşımızda. Daha on yaşındaki Ana Torent’in de çok iyi bir oyunculuk sergilemiş olduğunu da eklemek lazım. Filmde hem annesini hem de kendisinin büyümüş halini canlandıran Geraldine Chaplin’e müthiş benzerliği de cabası.

Not: Aşağıdaki videoya özellikle filmin fragmanını değil, filmde defalarca duyulan hatta yazılar bitip ekran karardıktan sonra da çalmaya devam eden “Porque te Vas” şarkısının yer aldığı filmden bir sahneyi koydum.

Film + Güz Festivali devam ediyor. Geçtiğimiz iki günde izlediğim beş film hakkında yazmaya devam.

Afrika Büyüsü (Moolaadé): Festivallerin bir güzel yanı da bazen yakın zamanda kaybettiğimiz ustaları bize tanıtması oluyor. Bu yıl içinde kaybettiğimiz Ousmane Sembene’yi de Afrika Büyüsü filmi sayesinde tanıma fısatı bulduk. Sembene bu son filminde kız çocuklarının sünneti gibi Afrika’nın kimi yörelerinde çokça karşılaşılan bir uygulamayı konu ediyor. Bu uygulamaya gayet sert bir şekilde karşı çıkarken hiç de asık suratlı bir film yapmıyor. Her anında bir mizah duygusu, cıvıvl cıvıl renkler ve müzikler film içinde yer alıyor. Tek bir kadının bu uygulamaya direnişi ile başlayıp toplu bir kadın direnişi haline gelen hikaye izlenmeye değer. Ancak sonunda konunun bağlanışı biraz naif geldi bana. Keşke gelenekler ve dine dayandırılan bu tip uygulamalardan kurtulmak bu kadar kolay olsa. Ancak film boyunca radyo ve televizyon gibi araçların bu tip uygulamaların olduğu yerlerde aydınlanma için çok önemli olduğu mesajını veren yönetmen biraz da bu filmin de eğitici bir yanı olmasını da istemiş belli ki.

İtiraf (L’aveu): Sıkıyönetim filminden bir kaç gün sonra izlediğimiz İtiraf, Costa Gavras’ın yine gayet politik bir filmi (Aslında bu film Sıkıyönetim’den 2 sene önce çekilmiş). Ama o filmde hedefine Amerika’yı alan Gavras bu kez oklarını kominist partiye döndürmüş. Bu sefer de partinin batı ile en ufak bir ilişki şüphesi olan herhangi bir kişiye bile zorla bir itiraf imzalattırılıp vatana ihanetle suçlanabileceğini gayet çarpıcı bir şekilde anlatıyor. Yine de Gavras partinin başında iktidar tutkusu taşıyan kişilerden kaynaklı yanlış uygulamaların buna yol açtığını söyleyip halka dayalı bir iktidardan yana olduğunu da belirtmeyi unutmuyor.

Satılık Aşk (O Céu de Suely): Festivalin yeni filmlerinden biri olan Satılık Aşk, çocuğuyla bir başına kalan genç bir kadının çıkış arayışlarını anlatıyor. Çıkış yolu olarak kadının bulduğu yol oldukça ilginç. Bir çekiliş düzenleyip büyük ikramiye olarak kendisi ile geçirilecek bir geceyi koyuyor. Satılık Aşk için kötü bir film demek mümkün değil. Özellikle başroldeki kadın oyuncu gayet başarılı. Ancak birbirinden iyi filmler izlediğimiz festivalde bir miktar zayıf kaldığını söylemeliyim. Dikkatimi çeken bir ufak not, oyuncuların gerçek isimleri ile filmde canlandırdıkları rollerin adları aynı.

Trompet (Gucha): Bu festivalde Gatlif’in filmini önceden izlediğim için, Kusturica’nın filmini de daha sonra izlemeyi planladığım için programıma almamıştım. Ama balkan müziğine doyacağımız başka bir film daha varmış: Trompet. Yönetmen Dusan Milic bu filminde tabir yerindeyse bir light Kustrica havası veriyor. Bu yüzden Kusturica’nın filmin yapımcılarından biri olduğunu görmek hiç de şaşırtıcı olmadı. Filmde Balkanlarda geçen modern ve orijinali gibi trajik olmayan bir Romeo-Juliet hikayesi anlatıyor aslında. Zaten filmdeki genç aşıkların adları da Romeo ve Julianna. Filmin sonunda aşıkların biraraya gelebilmesi için gereken şey trompet festivalinde Romeo’nun, Julianna’nın babasını yenmesi. Film boyunca bolca dinlediğimiz balkan müziği özellikle finalde tam bir ziyafete dönüşüyor. İyi bir film izlemek isteyenler dışında geçtiğimiz günlerde Goran Bregoviç konserine gelip de mest olup çıkanlara da şiddetle tavsiye edilir.

Kelebek ve Dalgıç Giysisi (Le Scaphandre et le Papillon): En baştan söylemeli ki festivalin yenileri arasında şu ana kadar izlediğim en iyi film. Bu yıl Cannes’da da en iyi yönetmen ödülünü alan Julian Schnabel filmin büyük bir kısmını kamerayı tüm vücudu felçli bir adamın tek sağlam yeri olan sol gözü yerine geçirmeyi seçerek zaten zor bir yükün altına girmiş. Üstelik böyle bir adamın sadece sol gözünü kullanarak bir kitap yazması zaten tamamen başlı başına çarpıcı ve gerçek bir hikaye iken. Bir de üstelik önce ölmekten başka bir şey düşünmeyen, sonra kitap yazma düşüncesi ile hayata bağlanan bu adamın hikayesinde seyirciyi sonuna kadar zorlayıp gözyaşlarına boğmak mümkün iken film hiç bir şekilde bu yola da sapmıyor. Hatta kimi zaman komik anları da var filmin. Ama her türlü erdemine karşın beni en çok çarpan yeri o sol gözün yerine geçen kamera oldu. Burada herhalde Schnabel kadar, uzun zamandan beri ilk kez Spielberg dışında bir yönetmenle çalışan görüntü yönetmeni Janusz Kaminski de takdiri hakediyor (ki kendisi 3-5 favori görüntü yönetmenimden biridir). Zaman zaman bulanıklaşan, renklerin birbirine karıştığı görüntüler, çarpık ve kimi zaman karşısındaki kişiyi kadraj dışında bırakan kamera açıları çok müthiş. Festivalde bir gösterimi daha olduğu gibi vizyonda gösterime de girecek bu film. Sanırım en az bir kez daha izleyeceğim. Gösterime girdiği zaman biraz daha detaylı bir şeyler de yazarız kısmetse.

Festivalin geçtiğimiz iki gününde 5 film daha izledim. Bunlarla ilgili düşüncelerim kısa kısa şöyle:

Yas Ormanı (Mogari no Mori): Bazı filmler vardır ki o filmleri izleyebilmek ve zevk alabilmek için ruhsal ve zihinsel durumunuzun uygun olması gerekir. İlk izlediğinizde zevk almadığınız bir filmden sonradan çok keyif alabilirsiniz. Festivalde izlediğimde çok keyif alamadığım Yas Ormanı’nı başka zaman tekrar izlersem sevebileceğimi hissediyorum. Adından da anlaşılabileceği üzere Yas Ormanı, kaybedilen bir kişinin ardınan yıllar geçse bile hissedilen duyuları, bu duygular ile hesaplaşmayı belki de onu hiç unutamamayı anlatan bir film. Bunu anlatırken de görkemli bir ormanın ıssızlığından faydalanıyor çoğunlukla. Ama çoğunlukla ormanda ve iki kişi arasında geçen film şahane görüntüntülere sahip olmasına karşın bir süre sonra izlemek için epey çaba gerektiriyor. Ancak belli bir kalitesi de olduğu inkar edilemeyecek bu filmi festival koşuşturmacasından uzak ve sakin bir kafayla tekrar izlemek lazım.

Sıkıyönetim (État de siège): İşte Costa Gavras’tan su katılmamış bir politik sinema örneği. Zaten hemen her filminde politik bir kaygısı olan Gavras, bu kez de Latin Amerika’daki askeri müdahalerde, işkencelerde ve aslında hemen herşeyin arkasındaki ABD parmağını sorguluyor. Bunu da Uruguay’da gayet masum bir işte çalışan bir Amerikalının nelerin arkasında olabileceğini deşerek yapıyor. Elbette Gavras’ın derdinin sadece Latin Amerika olmadığı açık. Herhalde Amerikalı’dan ders alan grup içinde Yunanistan’ın da adının yer alması tesadüf değil (Türkiye gözüme çarpmadı ama belki de vardır, belli mi olur?).72 yapımı filmin anlatım ve senaryo olarak eski kalmış tarafları var ama konu olarak 35 senede pek bir şeyin değişmemiş olduğunu görmek acı. Zaten filmin sonunda da gayet güzel vurgulandığı üzere Amerikalı’nın biri gider diğeri gelir. Böyle devam eder gider…

Not: Filmin fragmanını bulamadım. Aşağıdaki video filmin içinden, polisin üniversite baskınını anlatan bir kısım.

Bando (Bikur Ha-Tizmoret/The Band’s Visit): Herhalde festivalin en keyifli, en eğlenceli filmi olacak Bando. Mısır’lı bir polis bandosunun İsrail’de konser vermek üzere gelmesi ama yanlış bir kasabaya giderek oranın halkı ile kurdukları ilişkileri şahane bir mizah duygusu ve duyarlı bir romantizm ile anlatan film mutlaka izlenmeli. Bir başyapıt ya da çok önemli bir film değil belki ama defalarca izlenmek istenecek bir film. Konusuna bakılınca ele aldığı milletler açısından konuya yaklaşıp olayı sadece bu iki milletin karşıtlığından doğan çatışmalara indirgeyebilecekken daha çok insani duygulara eğilmesi de takdir edilmesi gereken bir yaklaşım. Bu arada filmin Oscar’larda Yabancı Dilde En İyi Film kategorisine yarısından çoğunun İngilizce olduğu gerekçesiyle kabul edilmediğini ve  geçtiğimiz gün biten 3. Avrasya Film Festivali’nde de en iyi film ödülünü aldığını vurgulayalım.

Chungking Express: Genellikle festivallerde daha önceden izlediğim ya da daha sonra izleme fırsatım olacağını bildiğim filmleri tercih etmiyorum. Festivallerin başka şekilde izleme fırsatım olmayacak filmleri yakalama ortamı olmasını seviyorum. Ama mutlaka daha önce izlediğim ama çok sevdiğim ve sinema perdesinde tekrar izlemek istediğim filmler de çıkıyor. İşte Chungking Express bunlardan biri. İlk izlediğimde çarpıldığım ve diğer filmleri ile birlikte bir anda favori yönetmenlerim arasına giren Wong Kar-Wai’nin bu filmini mutlaka beyazperdede izlemeliydim. Aradan geçen yıllara bakınca ilk izleyişteki çarpıcılığını yaratmadı belki ama yine şahane bir film var karşımızda. Birbirinden habersiz 2 polis memurunun yine birbirleri ile neredeyse hiç kesişmeyen hikayelerini anlatıyor film. Her ne kadar ortada 2 polis memuru ve hafiften bir polisiye kurgu olsa da filmin asıl meselesi aşk. Film hakkında çok şey yazılıp çizilebilir ama gerek yok. Aşkın ve anıların son kullanma tarihlerini sorgulayan 223 numaralı polis ile, evini onu seven bir kadınla paylaştığından haberi olmayan 663 numaralı polisi izlemek için mutlaka gidin.

Avcılar (Oi Kynigoi/The Hunters): Tipik bir Angelopoulos filmi daha. Uzun çekimler, az konuşmalar, şahane görsellik. Yani yine onun tarzını bilip sevmek gerekiyor. Ama bu kez keyif almak için biraz da Yunan tarihi bilmek gerekiyor. Kendi adıma keyif aldım ama Yunan tarihinin 50’lerden itibaren yaklaşık 30 yılını konu alan film sırasında keşke oranın tarihini daha iyi bilsem de dedim. 164 dakikalık süresiyle yaman bir film. Angelopoulos’un filmlerini özellikle Eleni Karaindrou’nun müziklerini dinlemek için izleyenlere ufak bir not. 77 tarihli bu filmde ikili henüz beraber çalışmaya başlamamış. Filmde gene epeyce müzik var ama bunlar genelde zaten ortamda yer alan geleneksel müzikler (hatta arada Türkçe bir şarkıya rastlamak da mümkün).

Bir Kaçışın Güncesi (Crónica de Una Fuga): Sıkıyönetim filminden bir gün sonra bu filmi izlemek aynı coğrafyadaki hikayenin farklı bir tarafını görmek açısından güzel bir deneyim oldu. Arjantin’deki askeri darbe sırasında hiç bir suçu olmadığı halde bir takım güçler tarafından kaçırılıp yaklaşık 4 ay boyunca herhangi bir resmi kaydı olmadan hapsedilip sorgulanan (ben sorgulama diyorum, siz işkence diye okuyun) bir gencin ve arkadaşlarının geçirdiği bu süreyi ve kaçış hikayelerini anlatan film gerçekten çok çarpıcı. İşin ilginci neredeyse aynı zamanda çekilen ve 12 Eylül döneminde geçen Eve Dönüş ile kimi çok benzer sahneler içeriyor. Demek ki bu meseleler dünyanın pek çok yerinde benzer gelişmiş. Ama bir fark var ki çok önemli. Arjantin’de darbeciler mahkemeye çıkmış ve yargılanmışlar, bu film de işkence gören gençlerin mahkemedeki ifadeleri temel alınarak çekilmiş. Bizde ise…. İşkence mi yok canım olur mu öyle şey?

Festivalin 3. gününde film dağarcığımıza 3 film daha kattık.

Puslu Manzaralar (Topio stin omichli/Landscape in the Mist): Festivalin benim açımdan en büyük kazançlarından biri Theo Angelopoulos’un daha önce izlememiş olduğum filmlerini izlemek olacak anlaşılan. Ne de olsa diğer klasiklerin çoğunu görmüştüm. Puslu Manzaralar esasen tipik bir Angelopous filmi. Bir şeylerin arayışında yollara düşmüş iki karakterin öyküsü. Burada iki çocuk Almanya’da olduğunu sandıkları babalarını aramak için Yunanistan’dan Almanya’ya gitme çabasındalar. Zaten herhangi birine filmin konusu olarak anlatılabilecek tek şey de bu. Ama Angelopoulos bu arayışı çok daha genel anlamda bir arayışa dönüştürüyor ve her zamanki muhteşem görüntü ve müzik çalışması ile süslüyor ki adeta hipnotize olmuş bir şekilde gözlerinizi perdeden alamıyorsunuz. Filmin dikkat çeken yanlarından bir diğeri de biz çocukların yolculuğunu izlerken arka planda bazı olaylara da sadece çocukların dahil olduğu kadarıyla dahil olmamız. Mesela bir düğün sahnesi var ki muhtemelen o düğünün arka planında çok da sağlam bir hikaye var ama biz görmüyoruz.

Puslu Manzaralar’ı ben çok sevdim ama daha önce bir Angelopoulos filmi izlemiş ve sevmemiş olanlara da tavsiye edemem. Adamın tarzı belli çünkü ve diğer filmlerini sevmediyseniz bunu sevmeniz de çok mümkün değil. Ama ilk kez bir Angelopoulos filmi izleyecek olanlar için bu festivaldeki en kısa süreli filmi olarak (ki o da 127 dakika) bir ilk deney olarak da tavsiye edilir. 167 dakikalık Avcılar daha büyük bir risk olabilir çünkü.

Ayçiçeklerinin Gecesi (La Noche de los Girasoles): İspanya’dan gelen 2006 tarihli bu film, polisiye bir olayı farklı bir anlatım biçimi ile önümüze getiriyor. Ortada genç kadınlara tecavüz edip onları öldüren bir adam, onun elinden son anda kurtulan bir kadın, onun kocası ve iş arkadaşı, biri genç biri yaşlı iki polis ve terkedilmiş bir kasabada yaşayan iki adam var. Hikaye altı bölüme ayrılmış ve bu bölümlerden her biri bu karakterlerin biri ya da bir kaçını merkeze alarak anlatılmış. Filmin konusuna dair bundan fazla bir şey söylemek bir sonraki gösteriminde izlemek isteyenler için seyir zevkini kaçırabilir. Belki festival sonrası bir iki şey daha söyleriz. Şimdilik 2 saatlik süresi hızla akıp geçen bu filmi türü sevenlere tavsiye etmekle yetineyim. Hem böyle devam ederse 72 doğumlu İspanyol yönetmen Jorge Sánchez-Cabezudo’nun Hollywood’a gitmesi yakındır. O zaman biz de ilk filmini izlemiştim ben onun deme şansını yakalarız.

Tuya’nın Evliliği (Tuya de Hun Shi): Berlin’de Altın Ayı kazanan Tuya’nın Evliliği belli ki kazandığı ödülü hak etmiş. Uzakdoğu’dan gelen son yıllardaki filmlerde eğer günümüzü anlatıyor ise genellikle hep büyük şehirlerde geçen hikayeler görüyoruz. En azından buralara kadar gelebilenler öyle. Ancak Tuya’nın Evlikiği’nde Moğolistan’ın içlerinde hayvancılıkla geçimlerini sağlayan, yaşadıkları yer bir köy bile sayılamayak bir ailenin yaşamına tanık oluyor, bu kendine özgü coğrafyada kadın-erkek ilişkilerinin ne kadar bizden farklı ama bazen de ne kadar da tanıdık olduğuna tanık oluyoruz. Film boyunca başta Tuya olmak üzere güçlü ve fedakar ama bunu yaparken de kendini hiçe sayan kadınlara tanıklık ediyoruz. Hem yerel hem de bir o kadar da evrensel bir konu. Yönetmen Quanan Wang hikayesini anlatırken gayet sade bir sinema dili tutturmuş ama böyle bir hikayeye de yakışan buymuş. Muhtemelen vizyona da girecek bir film. Festivalde kaçıranlar vizyonda kaçırmasın derim.

Fırsat bulduğumda 4. Film+ Güz Film Festivali’nde izlediğim filmlerle ilgili kısa yorumlarımı yazmaya çalışacağımı söylemişim. İlk iki günde izlediğim üç filmle başlayalım.

Ölenin Arkasından Konuşulmaz (La Caja): İspanyol sinemasından gelen başarılı sayılabilecek bir kara komedi. Ölen bir adamın arkasından onunla hesaplaşmaya gireşen bir grup kadının öyküsünü anlatan film hem İspanya’dan gelişi hem de bir kadın filmi oluşu ile hafiften Almadovar filmlerini andırıyor. Özellikle başlarından pek çok olay geçmiş olan kadınları canlandıran tüm oyuncu ekibi gayet başarılı. Yine de festival yoğunluğu içinde kaçırılırsa çok fazla bir şey kaybedilmez kanımca. Bu arada filmi izlerken olan bir olayla ilgili ufak bir not. Bir talihsizlik sonucu, bitmesine dakikalar hatta saniyeler kala film koptu. Seyircilerin bir kısmı nasıl olsa film bitti, hikaye noktalandı diyerek gittiler ama film tekrar başlayınca gördük ki en sonda bir sürpriz varmış. Filmden erken çıkanlar bunu kaçırmış oldu.

Keman (El Violin): Bir Meksika filmi olan Keman için festival filmlerini önceden izleyenler tarafından festivalin en iyilerinden gibi şeyler söylendiğini duymuştum. Henüz pek çok filmi izlemedik ama bu yargının doğru olduğu şimdiden söylenebilir. 70’lerde Meksika’da yaşanan bir çiftçi ayaklanması ve bunun karşısındaki orduyu anlatan film aslında zamandan ve mekandan bağımsız dünyanın pek çok yerine (ve bu topraklara da) uyarlanabilecek bir öykü anlatıyor. Ancak film sadece öyküsünün gücü ve çarpıcılığı ile yetinmiyor şahane de bir sinema dili kuruyor. Siyah/beyaz muhteşem görüntüleri, diyaloğa çok fazla başvurması, silaha karşı bir kemanın vurgulanışı ve 81 yaşında ilk filminde üstelik başrol oynayan Angel Tavira ile çok iyi ve etkileyici bir film var karşımızda. Bir ihtimal gösterime de girecek sanırım.

Yeni Dünya (Nuovomondo): 1900’lerin başında İtalya’dan Amerika’ya göç etme çabasındaki bir grup insanı anlatan Yeni Dünya, İtalya’da geçtiğimiz yılın öne çıkan filmlerinden biri olmuş. Film hikayesinin neredeyse tümünü bu yolculuk üzerine kurmuş. Beni özellikle üzerinde çokça düşünüldüğü belli olan görüntüleri ile etkiledi. Tablo gibi görünen pek çok unutulmaz plan var filmde. Özellikle geminin İtalya’dan ayrılışı gibi kalabalık sahnelerde de çok etkileyici anlar yakalanmış. Fırsat varsa izlemek gerekli.