Sinema Manyakları

Prenses Lissi ve Karadamı Yeti (Lissi Und Der Wilde Kaiser / Lissi and the Wild Emperor):

Çocuk filmlerinin ve animasyonların iyi seyirci çekmesi üzerine son bir kaç yıldır dağıtımcı firmalarımız türün önemli örneklerinin yanında Avrupa sinemasının kıyıda köşede kalmış, çok önemli olmadığı gibi bazıları sadece televizyon piyasası için yapılmış filmleri bile gösterime sokmaya başladılar. Bu filmlerin bazıları koşulsuz animasyon severler için bile seyri zor bir deneyim olabiliyor. Doğrusu Prenses Lissi ve Karadamı Yeti de böyle bir film izlenimi veriyordu gitmeden önce. Halbuki hiç de öyle değilmiş. Belki animasyon kalitesi Amerika’dan gelen örnekler kadar iyi değil ama kesinlikle başarılı bir mizah anlayışı var. Adeta absürd bir mizah diyebiliriz. Prenses Lissi ve İmparator Franz’ın aşkları o kadar klişe ve vıcık vıcık bir aşk ki sırf bu yüzden komik. Prensesi kaçıran karadamının tavırları da gayet eğlenceli. Bunların yanında film boyunca bir filmde olunduğunun farkında bir şekilde değişik yerlerde “buraya reklam verebilirsiniz” yazısının karşımıza gelmesi gibi unsurlar da filmin verdiği keyfi arttırıyor.

Ayrıca film küçük yaştaki çocuklara yönelik olsa da belki de bir Avrupa yapımı olmasının da etkisi ile zaman zaman gayet muzır espriler de barındırabiliyor. Lissi de gayet seksi bir animasyon karakteri doğrusu. Hele “aşk gecesi”nde giydiği giysiyi, oradaki çift anlamlı konuşmaları görmek lazım. Bunun yanında Türkçe seslendirmenin de gayet başarılı olduğunu eklemeli. Orijinal dilinde izlemediğimiz için bu konuda kesin bir şey demek mümkün değil ama filmin bazı kısımları adeta yeniden yazılmış gibiydi.

Tüm bunlar bir kenara sinemada konuşulmasından, etraftan duyulmadığının sanılıp fısıldaşılmasından fazlasıyla rahatsız olan biri olarak filmin başındaki sessizlik uyarısı benim için belki de filmin en değerli yanıydı. Hatta keşke bu uyarı sadece bu filme özel olmasa da başka filmlerin başına da konulabilse:

“Değerli seyirciler,
Gösterimizde konuşmak kesinlikle yasaktır. Çeşitli durumlarda fısıldaşmalar olabilir. Bu durumlar, mide kanaması, loto kazanmak, önünüzde oturan seyirci yüzünden perdeyi görememek gibi durumlardır.”

Santekar (Changeling):

Clint Eastwood’un her filmini seyrettiğimde ayrı bir hayran oluyorum kendisine. İyi, Kötü, Çirkin ya da Dirty Harry zamanlarında kim derdi ki ilerde yönetmen olarak klasik Hollywood sinemasının en büyük ustalarından biri olacak diye. Üstelik müzik merakını da giderek ilerletti, filmlerinin müziklerini yapmaya da başladı bir süredir. Şu anda geldiği yönetmenlik düzeyinin çok daha altında olsaydı bile bu gelişmesi takdir edilecek bir şey olurdu. Şimdi ise önünde eğilmekten başka bir şey gelmiyor elimizden.

Sahtekar (Changeling), Eastwood’un zaman zaman çektiği duygusallık dozunun son derece yüksek olduğu filmlerden biri olmuş. Bir filmi izlemeden önce hakkında mümkün olduğu kadar az bilgi edinmeye çalışan biri olarak bu filmin konusu hakkında da bir çocuğun kaybolması, kaybolduktan bir süre sonra bulunarak annesine teslim edilmesi ama annenin çocuğun kendi oğlu olmadığını söylemesi dışında çok bir şey bilmiyordum. Bu yeteri kadar duygusal bir hikaye zaten ama aslında filmin asıl can yakan, insanı alt üst eden hikayesi o kaybolan çocuğun ve diğer bir grup çocuğun başında geçenlermiş.

Sahtekar, bu hikayenin yanında dönemin polis teşkilatının durumu üzerine de etkili tespitlerde bulunuyor. Haklı ya da haksız, kendilerine karşı çıkan adamları kurşuna dizen, kadınları ise akıl hastanesine attıran bir polis gücü bu. Kendi beceriksizliklerini örtmek için kaybolan çocuğun yerine başka bir çocuğu geçirenler de kendileri. Üstelik o kadar tuhaf bir durum ki bir annenin bir kaç ay içinde kendi çocuğunu tanıyamayabileceğini iddia ediyorlar. Hem de aksi yönde bir sürü fiziksel kanıt varken. Mesela kaybolan çocuğun boyunun bulunan çocuktan uzun olduğu ortaya çıktığında stres yüzünden çocuğun boyunun kısaldığı gibi bir açıklama getirilebiliyor.

Bir dönem filmi olarak da kostümlerden mekan tasarımına birinci sınıf bir film var karşımızda. Oyunculuklar açısından da başarılı bir film. Zaten Oscar adayı da olan Angelina Jolie gerçekten başarılı. Abartılı olduğu kimi sahneler olduğu söylenebilir ama onlar da çok fazla rahatsız etmiyor. Ayrıca güzelliğinin ön plana çıkmasına da izin verilmemiş. Bir tek afişin de baskın unsuru olan o dudaklar bir de kıpkırmızı boyanınca hele ki filmin pastel tonları içinde fazla duruyordu. Ancak filmde asıl dikkat çeken oyuncu, daha önceden tanımadığım bir isim olan Jeffrey Donovan oldu. İlk göründüğü sahnelerde güven verici bir polis izlenimi çizen Donovan, film ilerledikçe insanların duygularına önem vermeyen bir adam haline dönüşüyor ki bu durumu çok iyi yansıtmış. Şimdiye kadar kariyeri çoğunlukla dizi oyunculuğu ile geçmiş bu ismi sinemada da görebiliriz bundan sonra.

Operasyon Valkyrie (Valkyrie):

Valkyrie, daha çekim aşamasında Tom Cruise’nin son yıllardaki olumsuz imajı, çekim sürecinde yaşanan zorluklar, gösterim tarihinin değiştirilmesi gibi konularla sık sık gündeme gelmişti. Ama filmi izlerken tüm bunları bir kenara bırakmak lazım elbette. İzledikten sonra gayet başarılı bir film olduğu görülüyor. Muhteşem ya da başyapıt gibi sıfatlar kullanılamaz ama iyi bir seyirlik. Konu olarak 2. Dünya Savaşı’nın hararetli günlerinde bir grup Alman subayının Hitler’e karşı düzenlediği suikast ve darbe girişimini anlatan film, gerçek olayları temel alarak yola çıkmış. Bir defa sonucunda başarılı olmayacağını bildiğimiz bir olayın anlatılmasının zor iş olduğunu kabul etmek lazım. Seyirci açısından başarılı olacaklar mı olmayacaklar mı diye bir soru işareti yok çünkü. Ama yönetmen Bryan Singer gerek planlama aşamasında gerekse suikast girişiminin gerçekleştiği gün yaşananları anlatırken nefes nefese bir anlatım tutturmuş. Dikkatiniz bir an bile dağılmadan takip ediyorsunuz gelişmeleri.

Aslında filme tam anlamıyla bir 2. Dünya Savaşı filmi demek de doğru değil. Gerçek olaylara dayanıyor ama rahatlıkla hayali bir ülkenin başkanına karşı düzenlenen bir darbe girişimini anlatan bir film de olabilirdi. Zaten Hitler’in kötü adam olup ona karşı olanların iyi adam olması aslında bizim önceden bildiklerimize dayanıyor. Yoksa filmde somut olarak Hitler’in ve Nazilerin yaptığı soykırım ya da benzeri hareketleri görmüyoruz. Filmde önemli olan o gerilim hissi aslında.

Özellikle yan oyuncu kadrosu çok sağlam. Onlara diyecek bir söz yok. Ama yine de afişlerde ve filmin sonundaki kast listesinde adı ikinci sırada geçen Kenneth Branagh’ı keşke daha çok görseydik. Aslında çok da fazla bir rolü yokmuş. Tom Cruise ise aman aman bir oyunculuk sergilemese de filmin merkezindeki kişi olarak üzerine düşeni yapıyor yine de.

Bryan Singer’ın filmdeki seçimlerinin gayet başarılı olduğu söylenebilir. Bir tek müziğe biraz fazla yüklenilmiş bazı sahnelerde. Bir de filmin geniş ekran formatında daha doğrusu 2.35 : 1 formatında çekilmemiş olması ilk anlarda yadırgatıcı idi. 1.85 : 1 formatı bu film için yetersiz ve küçük bir format gibi gözüküyordu. Ama bu da bir seçim tabii ki. Sonuçta Bryan Singer, Superman Returns fiyaskosundan sonra kendine gelmiş demek mümkün. Belki de Superman ona uygun bir hikaye değildi. İlk dönem bağımsız filmleri dahil olmak üzere Superman Returns dışında sevmediğim filmi yok çünkü kendi adıma. Sonraki Superman filmini de onun çekeceği açıklandı. Belki bu sefer farklı olur diyerek bekleyelim yine de.

Kirpi:

Erdal Murat Aktaş’ın yeni filmi Kirpi, Sulhi Dölek’in bir kitabına dayanıyor ve en büyük kozu olarak da başroldeki iki oyuncusu Mazhar Alanson ve Güven Kıraç’a yükleniyor. Aktaş’ın, ilk filmi Mumya Firarda’dan daha iyi bir filmle karşımıza çıktığını söylemek yanlış olmaz ama doğrusunu söylemek gerekirse o filmden daha iyi bir film yapmak çok da zor bir iş değil. Kirpi filminde kendisine herhangi bir haksızlık yapıldığında altta kalmayan, karşılığını en sert eşek şakasıyla veren iki karakterin çekişmesi ile başlayıp yanlış anlaşmalar sonucu gizli polis, uyuşturucu mafyası, dolandırıcılık çetesi ve hatta uluslararası bir örgütün bile işin içine girerek olayların büyümesi anlatılıyor. Doğrusu söz konusu yanlış anlamalar ve tesadüfler fazlasıyla abartılı ve bir noktadan sonra inandırıcılığını yitiriyor. Ancak yine de özellikle Mazhar Alanson’un hatırına çok da fazla bir şey beklenmeden gidilebilecek bir film.

Zafer ve Gurur (Pride and Glory):

Colin Farrell ve Edward Norton’un başrollerini paylaştığı bir polisiye Zafer ve Gurur. Aslında benzerlerini çok sık gördüğümüz bir film. Aynı aile içinde bir onurlu ve mert polis vardır, bir de pisliklere bulaşmış bir polis. Bunların yolu bir şekilde kesişir ve mücadeleye başlarlar. Bu süreçte onurlu ve mert polis gitgide yalnız kalmaya başlar ama herşeye rağmen mücadelesine devam eder. Bu öykü yapısı içinde iyi filmler de izledik bu güne kadar, kötü filmler de. Zafer ve Gurur türünün iyi sayılabilecek örneklerinden biri. Türe bir yenilik getiremese de sokakların havasını iyi yansıtması, polisin içindeki pisliğin epeyce yayıldığını göstermesi ve bu pisliğe karışmasa bile, bilip ve bilmezden gelenlerin de temiz sayılamayacağını vurgulaması ve klişe sayılmayacak finali ile ilgiyi hakediyor. Polisiye sevenlerin pişman olmayacakları bir film.

Bu arada kuşağının en iyi oyuncularından sayılan Edward Norton elbette burada da iyi ama artık kendisini daha iyi projelerde görmek istediğimizi de eklemeden geçmeyelim. Uzunca bir süredir kalitesini gerçek anlamda gösterebileceği bir rolde görmedik çünkü kendisini.

Frost/Nixon:

Sonunda Oscar adayı filmler de sinemalarımızda gösterime girmeye başladı. En iyi film ve yönetmen dalının 5 adayından sinemalarımızda ilk gösterime giren, eski ABD Başkanı Richard Nixon ile televizyoncu David Frost’un meşhur röportajları çevresinde şekillenen Frost/Nixon filmi oldu. Darısı diğer filmlere diyelim.

Doğrusunu söylemek gerekirse filmin yönetmeni Ron Howard çok sevdiğim bir isim değil. Ama hakkını vermek lazım, bu sefer çok iyi bir işe imza atmış. Aslında yönetmen olarak ne kadar beceri sergilediği tartışılır ama oyuncularına kendilerini göstermek için gerekli alanı bırakması filmin başarılı olması için en önemli unsur olmuş zaten. Bir de öğrendiğimiz kadarıyla tiyatroda da aynı rolleri oynayan Frank Langella ve Michael Sheen gibi geniş kitle tarafından tanınmayan iki sağlam oyuncuda ısrar etmesi, onlar oynamazsa bu filmi çekmem demesi de kendisini takdir etmemiz için yeterli sebep sayılabilir. Çünkü film tam bir oyunculuk şöleni. Özellikle Frank Langella Oscar adaylığını sonuna kadar hakediyor. Kaynaklardan öğrendiğimiz kadarıyla, iki oyuncu da kamera arkasında da rollerine ve atışmalarına devam etmişler. Ki zaten daha önce belirttiğimiz gibi her ikisi de tiyatroda da aynı rolleri oynadıkları için artık içselleştirmişler anlaşılan.

Film, haber görüntüleri eşliğinde hızla Watergate skandalını ve Nixon’ın istifası sürecini anlatarak başlıyor. Sonra bir süre söyleşinin öncesini ve hazırlık aşamasını izliyoruz. Ve asıl film Nixon ve Frost‘un ilk karşılaştıkları anda başlıyor ve yaklaşık bir saat kadar süren söyleşi sahnelerinde tam kıvamını buluyor. Bir saat boyunca sadece söyleşiyi izlemiyoruz aslında. Söyleşi zaten günlere bölündüğü için aralarda karakterlerimizin neler yaptıklarını da görüyoruz. Asıl önemlisi Nixon ve Frost‘un bir telefon konuşması sahnesi var ki filmin doruk noktalarından biri zaten.

Filmde, yapılan söyleşi için boks maçı benzetmesi bir kaç kez kullanılıyor. Gerçekten de öyle. Söyleşi öncesi yapılan hazırlıklar, düşünülen teknik ve taktikler, söyleşi sırasında her iki tarafın da ekiplerinin kenardan her şeyi inceleyerek sonrasında zayıf ve güçlü yanları değerlendirerek yeni taktikler hazırlamaları ve hatta kimi zaman söyleşi sırasındaki müdahaleleri, kritik anlarda rakiplerin karşı tarafın moralini bozacak hamleler yapmaları hep bu boks maçı benzetmesini haklı çıkaran unsurlar. Hatta aynı benzetmeyi filmdeki oyunculuklar için de yapabiliriz. Langella ve Sheen arasında, her ne kadar rakip sayılmasalar da böyle bir durum var. Hatta filmdeki maçtan Frost galip çıksa da oyuncuların maçından Langella galip ayrılıyor dersek yanlış olmaz.

Sadece oyunculuk açısından başarılı bir film yok karşımızda. Aynı zamanda ortada birinci sınıf bir metin de var. Tiyatro oyununu da yazan Peter Morgan, başarılı bir senaryo çıkarmış ortaya. Frost ve Nixon arasında geçen söyleşinin metinleri gerçeğe uygun olabilir belki ama en azından hangi noktaların seçileceği çok önemli. Ayrıca yine bu ikilinin çekimler dışında geçen konuşmaları, özellikle yukarda bahsedilen telefon konuşması çok başarılı. Ya da mesela Nixon’un defalarca çekim başlamadan önceki saniyede Frost‘a inceden laf sokması, ama Watergate ile ilgili kısımda rollerin değişmesi, ayakkabı meselesi çok ince ve güzel ayrıntılar.

Tüm bu başarılı unsurların yanında Ron Howard çok öne çıkmayan ama temiz ve yerli yerinde bir yönetmenlik stili tutturmuş. Diğer tüm dallardaki Oscar adaylıklarına eyvallah (film, kurgu, erkek oyuncu ve uyarlama senaryo), ama yönetmenlik dalındaki adaylığı için akademinin Ron Howard sevgisini gösterdiği ve cömertçe davrandığı yorumunu yapabiliriz.

Sonuç olarak kesinlikle izlenmesi gerekli olan bir film. Ayrıca çoğunluğu sadece diyaloglara dayanan bir film için gayet akıcı ve sürükleyici. Film bitince farkettim ki yaklaşık son yarım saatini koltuğumdan doğrulup öne doğru eğilerek izlemişim.

Bu arada filmdeki Nixon’u izlerken aklıma Süleyman Demirel’in geldiğini eklemeliyim. O lafları döndürmesi, kendisini zor durumda bırakacak soruların etrafından dolanarak olayı kendi istediği noktaya getirmesi ve seyirciyi etkileyecek laflar etmesi, kendine güveni hep onu hatırlattı bana.

Böyle sağlam, üstelik 5 dalda da Oscar adayı bir film ne yazık ki çok az salonda gösterime girdi. Önümüzdeki haftaya tamamen kaldırılabilir. En azından seans sayısı mutlaka azalacaktır. Şimdiden sinemaların en küçük salonlarına düşmüş bile. Sinemada izlemek isteyenler ellerini çabuk tutsunlar. Konu azıcık politik olunca, başrolde medyatik bir isim ya da güzel bir kadın olmayınca böyle oluyor ne yazık ki.

Sinema Manyakları’na uzun süredir vizyon filmleri ile ilgili bir yazı koymuyordum. Bu haftadan itibaren vizyon filmleri için bir bölüm açarak sinemada izlediğim filmlerden kısa da olsa bahsetmek istiyorum. Bunlar genelde detaylı incelemeler olmayacak ama en azında filmlerle ilgili fikir sahibi olmak isteyenlere yardımcı olabilir. Hakkında detaylı inceleme yapılması gereken filmler için zaman elverdiğince ayrı başlıklar açma yoluna da gidebiliriz.

Despero (The Tale of Despereaux):

Çizgi filmlerde sevimli hayvanların kullanılması eskiden beri popülerdir. Ratatouille’nin başarısından sonra yine sevimli bir farenin karşımıza çıkması şaşırtıcı değil. Bu filmde korkusuz fare Despero’nun birbirinden kesin çizgilerle ayrılmış insan dünyası, fare dünyası ve sıçan dünyasını bir araya getirmesini görüyoruz. Yine de fareler gayet sevimli ve asil hayvanlar olarak gösterilirken sıçanların biri hariç tümüyle ya kötü ya da aptal ayak takımı olarak çizilmesi sınıf kavramının altını da çiziyor bir yandan. Yine de birinci sınıf örnekleri kadar olmasa da başarılı animasyon tekniği ve akıcı hikayesi için izlenebilir.

Mürekkep Yürek (Inkheart):

Yarıyıl tatili nedeniyle yine çocuklara yönelik bir film. Fantastik bir roman uyarlaması olarak çoğunlukla Harry Potter serisi ile karşılaştırıldı. Bir kitap okudukları zaman o kitaptaki karakterlerin gerçek dünyaya geçmesini, bu dünyadaki karakterlerin ise kitabın dünyasına geçmesini sağlayan bir güce sahip olan bir baba kızın öyküsünü anlatıyor Mürekkep Yürek. Her ne kadar Harry Potter serisi kadar görkemli ve iddialı olmasa da ait olduğu türün fena olmayan ve bir seriye dönüşebilecek bir örneği. Türün çok kötü örneklerini gördüğümüz düşünülürse bu da az şey değil. Giderek kariyerini fantastik filmler üzerine kurmaya başlayan Brendan Fraser’den çok hazzetmeyen bir kişi olarak burada rolüne oturmuş buldum. Kalan oyuncu kadrosunda ise zaten Helen Mirren, Jim Broadbent , Paul Bettany gibi birinci sınıf isimler var zaten.

Largo Winch:

Bir kısım sinema seyircisinin sıkıcı bulduğu Fransız filmlerinin yanında, şık mekanlarda geçen karizmatik, gizemli, yakışıklı bir kahraman ile güzel kadınların arzı endam ettiği bir Fransız aksiyon filmleri geleneği de vardır. Bunlar genellikle çok önemli sanat eserleri olmasa da keyifle izlenen filmler olurlar. Kendi adıma aynı türdeki Amerikan filmlerine tercih ettiğimi söyleyebilirim. İşte Largo Winch de bu filmlerden biri. Daha küçücük bir çocukken evlat edinilen Largo’nun onu evlat eden babasının ölmesi ile bir anda dünyanın en büyük şirketlerinden birini miras olarak devralması sonucu yaşananları anlatan film dünyanın pek çok egzotik yerinde geçen bolca gizem içeren hikayesi ve yakışıklı ve güzel oyuncuları ile keyifli bir 2 saat geçirtiyor ama geriye de bir şey kalmıyor doğrusu.

Güz Sancısı:

Son yıllardan başarılı bir dizi televizyon dizisinin arkasındaki isim olarak dikkat çeken Tomris Giritlioğlu’nun yaklaşık 10 yıl sonra tekrar bir sinema filmi ile karşımıza çıkması sevindiriciydi. Dizileri takip etmesem de bundan önceki filmleri seven biri olarak Güz Sancısı’nı merakla bekliyorum. Üstelik 6-7 Eylül olayları gibi tarihimizin utanç dolu ve ibret alınması gereken bir dönemini mercek altına alıyordu. Ama konunun önemli olması bir filmi başarılı yapmak için yeterli olmuyor ne yazık ki.

Giritlioğlu, filmlerinde iyi oyuncularla çalışır diye bilinirdi. Önceki filmlerinde gerçekten de öyleydi. Hatta filmlerinde aksayan noktaları oyunculuk kalitesi toparlardı adeta. Oysa burada önemli bir kısmı dizilerden gelen oyuncular rollerini sindirememişti. Filmin en önemli sorunlarından biri de bu. Zuhal Olcay, azıcık da olsa göründüğü bir sahnede keşke yaşı genç olsaydı da filmin başrolünde olsaydı dedirtti doğrusu. Oyunculuk dışında hikayenin akışını da çok başarılı bulmadım. Oyunculuklar da hikaye de ne iki karakter arasındaki aşka inandırabiliyordu ne de ana karakterin kendi vicdanı ile hesaplaşmasına. Üstelik tüm filmin üzerine döndüğü iki temel konu da buydu zaten.

Dönem filmi çekmek zor iş. Bunu biliyoruz. Dönemin mekanları, kostümleri üzerinde ince ince çalışmak, bir şeyleri atlamamak lazım. Giritlioğlu bu konuda da tecrübeli bir isim. Doğrusu bu konularda çok aksamıyor film ama ne zaman ki 6-7 Eylül olayları başlıyor, olaylar tümüyle sokaklarda geçiyor, işte o zaman daha büyük bütçeli bir filmde bu olayların çok daha görkemli anlatılabileceğini hissediyorsunuz.

Ama herşeye rağmen ele aldığı konu nedeniyle görülmesi, izlenmesi gereken bir film. Kritik anlarda iyi planlanmış kışkırtmalarla masumca sayılabilecek olayların ne hale gelebileceğini görmek açısından, ibret almak için, bunlar bir daha olmasın demek için izlenmeli.